Antiqua manu

Pax ruit in fluuio indignata per arma sub umbras,
cum umbrifer Aeneas, qui uertit in Hesperia tres
morte rotas, mortem sibi tandem ipse accipit, armis
non, sed fato et aquis: heu umbra fugit pia ad umbras
et uita impia abit, cymbamque iterum uidet ille,
atque Charon, oblitus euntis, ad altaque ripae
longe undaque uocat: “salue, quisquis mihi uadis,
ne tibi cura sopore tibi squalore per annos:
est et erit squalor tibi, mi umbra sepulta, deorum
infernum. Quisquis sed ades, nimiumque memor tu,
Carpeque tu cymbam! Gaudebis et arua tibi ultra.”
Sic fatus memori patris duraeque uiae olim,
sic cymbam uertit ad undam usque arua tenenda,
quo coeunt fatis animae reuidentque amici,
post gelidam mortem longe illi absunt miserantes.
Haud gemuit cymba haud ingente Aenea patre,
haudque palude ineunte ramosam ubicumque Charontis,
dum peragunt inceptum iter in fluuios, Palinurus
quo transit nuper, tandemque sepultus amicis.
Aspiciunt agros umbris, siluanaque Lethae
litora abhinc: sed, ut ille pedem ponit cymba aruis,
tota oculos fugiunt, cineresque domi sociorum
aduenere patri: sic corpus adit Priami eius
nomine iam nato Aeneae, sine sic erranti,
Hectorisque uidentur Achillis uulnera ab ira,
Et Pyrrhi uentis errantia uerba uolare
“nunc morere,” Aeneae: se auertens aspiciente
in uultu lacrimae Troiam accipiunt referuntque,
hic sedet ille pater, nullis animo sibi uerbis.
Ast aliquis ueniat patri soloque sedenti
audit et Aeneas miseransque dolore sibi alto,
quis? uertit uultum, faciemque uidet Palinuri!
Pauca refert pater: “o Palinure, miserrime miles,
te uolui Italia, cecini tua nomina ab alto:
teque sine errabam: cineresne uides miserae urbis?
O Danai! uos hic simulabat amicus, ut hostis
tunc fui ego. Sequor hoc iter, o saeuissime Achilles,
usque ruinas.”

Et Palinurus, ut umbra solet, iactat sibi mente,
dum sua pauca refert: “uideo cineres, sic,
Aenea, uideoque uirum uita miseranda.
Sed Troiae cineres fugient formas reuidendas
et melius uitam teneas, uiuasque iterum, dux.”
Annuit ille, uidetque magistrum oculis sibi et urbem
et cinerem: fugiebat apis, carpebat ab agris,
inde manente. Petitque alius, Palinurus aitque:
“Heus, comes! En nobis Aeneas uenit ad urbem!”
Atque Hector uisum Aeneae, cupientis amicum,
aduenit. Euryalusque et amor Nisus ueniebant,
et iuuenes Troiani alii, qui umbrae per casus
fiebant uarias Troiam Italiam. Cineresque
hi carpunt, ut apes, post saeuis proelia uespis,
regna urbemque recondunt: hic labor est opus est hoc.
Aeneas gaudet memorans rerum ante malorum,
at regina uidere cupit, famis audito
hoc aditu. Regina petit Troiana per ora:
“o miser Aenea, moriens ante haec, tua fata
in fluuio, tantum Italiam uix aspicis illis
quippe oculis. Rota agenda per omnia tempora nobis
mille. Quid, ecce, petis cineres miseros tibi Troiae?”
Et Palinurus, “ut urbs restet!” nuit huic Aeneas.
Et regina, “anne hic, umbrarum Troia uidetur
frustra? En! Bella ferasne procul ferisne Achiuis?
Heu, quid amabam, et ego moriebar inanis, inulta?”
Stat lacrimans et imaginis Aeneas suae amoris,
cui regina, “fugisne iterum? Quo nam usque fugis tu?
Semper ero tecum, dum mille rotae uoluentur!
Siste gradum! Ne, uir lacrimans, fugias iterum me!”
Sic fato ultima uerba locuta, locutus et ille:
“non fugio te: ne, regina, meique memento
ut cupio numquam meminisse tui et Danaorum.”

Italica manu

Pax ruit in fluvio indignata per arma sub umbras,
cum umbrifer Aeneas, qui vertit in Hesperia tres
morte rotas, mortem sibi tandem ipse accipit, armis
non, sed fato et aquis: heu umbra fugit pia ad umbras
et vita impia abit, cymbamque iterum videt ille,
atque Charon, oblitus euntis, ad altaque ripae
longe undaque vocat: “salve, quisquis mihi vadis,
ne tibi cura sopore tibi squalore per annos:
est et erit squalor tibi, mi umbra sepulta, deorum
infernum. Quisquis sed ades, nimiumque memor tu,
Carpeque tu cymbam! Gaudebis et arva tibi ultra.”
Sic fatus memori patris duraeque viae olim,
sic cymbam vertit ad undam usque arva tenenda,
quo coeunt fatis animae revidentque amici,
post gelidam mortem longe illi absunt miserantes.
Haud gemuit cymba haud ingente Aenea patre,
haudque palude ineunte ramosam ubicumque Charontis,
dum peragunt inceptum iter in fluvios, Palinurus
quo transit nuper, tandemque sepultus amicis.
Aspiciunt agros umbris, silvanaque Lethae
litora abhinc: sed, ut ille pedem ponit cymba arvis,
tota oculos fugiunt, cineresque domi sociorum
advenere patri: sic corpus adit Priami eius
nomine iam nato Aeneae, sine sic erranti,
Hectorisque videntur Achillis vulnera ab ira,
Et Pyrrhi ventis errantia verba volare
“nunc morere,” Aeneae: se avertens aspiciente
in vultu lacrimae Troiam accipiunt referuntque,
hic sedet ille pater, nullis animo sibi verbis.
Ast aliquis veniat patri soloque sedenti
audit et Aeneas miseransque dolore sibi alto,
quis? vertit vultum, faciemque videt Palinuri!
Pauca refert pater: “o Palinure, miserrime miles,
te volui Italia, cecini tua nomina ab alto:
teque sine errabam: cineresne vides miserae urbis?
O Danai! vos hic simulabat amicus, ut hostis
tunc fui ego. Sequor hoc iter, o saevissime Achilles,
usque ruinas.”

Et Palinurus, ut umbra solet, iactat sibi mente,
dum sua pauca refert: “video cineres, sic,
Aenea, videoque virum vita miseranda.
Sed Troiae cineres fugient formas revidendas
et melius vitam teneas, vivasque iterum, dux.”
Annuit ille, videtque magistrum oculis sibi et urbem
et cinerem: fugiebat apis, carpebat ab agris,
inde manente. Petitque alius, Palinurus aitque:
“Heus, comes! En nobis Aeneas venit ad urbem!”
Atque Hector visum Aeneae, cupientis amicum,
advenit. Euryalusque et amor Nisus veniebant,
et iuvenes Troiani alii, qui umbrae per casus
fiebant varias Troiam Italiam. Cineresque
hi carpunt, ut apes, post saevis proelia vespis,
regna urbemque recondunt: hic labor est opus est hoc.
Aeneas gaudet memorans rerum ante malorum,
at regina videre cupit, famis audito
hoc aditu. Regina petit Troiana per ora:
“o miser Aenea, moriens ante haec, tua fata
in fluvio, tantum Italiam vix aspicis illis
quippe oculis. Rota agenda per omnia tempora nobis
mille. Quid, ecce, petis cineres miseros tibi Troiae?”
Et Palinurus, “ut urbs restet!” nuit huic Aeneas.
Et regina, “anne hic, umbrarum Troia videtur
frustra? En! Bella ferasne procul ferisne Achivis?
Heu, quid amabam, et ego moriebar inanis, inulta?”
Stat lacrimans et imaginis Aeneas suae amoris,
cui regina, “fugisne iterum? Quo nam usque fugis tu?
Semper ero tecum, dum mille rotae volventur!
Siste gradum! Ne, vir lacrimans, fugias iterum me!”
Sic fato ultima verba locuta, locutus et ille:
“non fugio te: ne, regina, meique memento
ut cupio numquam meminisse tui et Danaorum.”

Nova manu

Pax ruit in fluvio indignata per arma sub umbras,
cum umbrifer Aeneas, qui vertit in Hesperia tres
morte rotas, mortem sibi tandem ipse accipit, armis
non, sed fato et aquis: heu umbra fugit pia ad umbras
et vita impia abit, cymbamque iterum videt ille,
atque Charon, oblitus euntis, ad altaque ripae
longe undaque vocat: “salve, quisquis mihi vadis,
ne tibi cura sopore tibi squalore per annos:
est et erit squalor tibi, mi umbra sepulta, deorum
infernum. Quisquis sed ades, nimiumque memor tu,
Carpeque tu cymbam! Gaudebis et arva tibi ultra.”
Sic fatus memori patris duraeque viae olim,
sic cymbam vertit ad undam usque arva tenenda,
quo coeunt fatis animae revidentque amici,
post gelidam mortem longe illi absunt miserantes.
Haud gemuit cymba haud ingente Aenea patre,
haudque palude ineunte ramosam ubicumque Charontis,
dum peragunt inceptum iter in fluvios, Palinurus
quo transit nuper, tandemque sepultus amicis.
Aspiciunt agros umbris, silvanaque Lethae
litora abhinc: sed, ut ille pedem ponit cymba arvis,
tota oculos fugiunt, cineresque domi sociorum
advenere patri: sic corpus adit Priami ejus
nomine jam nato Aeneae, sine sic erranti,
Hectorisque videntur Achillis vulnera ab ira,
Et Pyrrhi ventis errantia verba volare
“nunc morere,” Aeneae: se avertens aspiciente
in vultu lacrimae Trojam accipiunt referuntque,
hic sedet ille pater, nullis animo sibi verbis.
Ast aliquis veniat patri soloque sedenti
audit et Aeneas miseransque dolore sibi alto,
quis? vertit vultum, faciemque videt Palinuri!
Pauca refert pater: “o Palinure, miserrime miles,
te volui Italia, cecini tua nomina ab alto:
teque sine errabam: cineresne vides miserae urbis?
O Danai! vos hic simulabat amicus, ut hostis
tunc fui ego. Sequor hoc iter, o saevissime Achilles,
usque ruinas.”

Et Palinurus, ut umbra solet, jactat sibi mente,
dum sua pauca refert: “video cineres, sic,
Aenea, videoque virum vita miseranda.
Sed Trojae cineres fugient formas revidendas
et melius vitam teneas, vivasque iterum, dux.”
Annuit ille, videtque magistrum oculis sibi et urbem
et cinerem: fugiebat apis, carpebat ab agris,
inde manente. Petitque alius, Palinurus aitque:
“Heus, comes! En nobis Aeneas venit ad urbem!”
Atque Hector visum Aeneae, cupientis amicum,
advenit. Euryalusque et amor Nisus veniebant,
et juvenes Trojani alii, qui umbrae per casus
fiebant varias Trojam Italiam. Cineresque
hi carpunt, ut apes, post saevis proelia vespis,
regna urbemque recondunt: hic labor est opus est hoc.
Aeneas gaudet memorans rerum ante malorum,
at regina videre cupit, famis audito
hoc aditu. Regina petit Trojana per ora:
“o miser Aenea, moriens ante haec, tua fata
in fluvio, tantum Italiam vix aspicis illis
quippe oculis. Rota agenda per omnia tempora nobis
mille. Quid, ecce, petis cineres miseros tibi Trojae?”
Et Palinurus, “ut urbs restet!” nuit huic Aeneas.
Et regina, “anne hic, umbrarum Troja videtur
frustra? En! Bella ferasne procul ferisne Achivis?
Heu, quid amabam, et ego moriebar inanis, inulta?”
Stat lacrimans et imaginis Aeneas suae amoris,
cui regina, “fugisne iterum? Quo nam usque fugis tu?
Semper ero tecum, dum mille rotae volventur!
Siste gradum! Ne, vir lacrimans, fugias iterum me!”
Sic fato ultima verba locuta, locutus et ille:
“non fugio te: ne, regina, meique memento
ut cupio numquam meminisse tui et Danaorum.”

Acadēmicā manū

Pāx ruit in fluviō indignāta per arma sub umbrās,
cum umbrifer Aenēās, quī vertit in Hesperiā trēs
morte rotās, mortem sibi tandem ipse accipit, armīs
nōn, sed fātō et aquīs: heu umbra fugit pia ad umbrās
et vītā impiā abit, cymbamque iterum videt ille,
atque Charōn, oblītus euntis, ad altaque rīpae
longē undāque vocat: “salvē, quisquis mihi vādis,
nē tibi cūra sopōre tibī squālōre per annōs:
est et erit squālor tibi, mī umbra sepulta, deōrum
īnfernum. Quisquis sed ades, nimiumque memor tū,
Carpeque tū cymbam! Gaudēbis et arva tibi ultrā.”
Sīc fātus memorī patris dūraeque viae ōlim,
sīc cymbam vertit ad undam ūsque arva tenenda,
quō coeunt fātīs animae revidentque amīcī,
post gelidam mortem longē illī absunt miserantēs.
Haud gemuit cymba haud ingente Aenēā patre,
haudque palūde ineunte ramōsam ubicumque Charontis,
dum peragunt inceptum iter in fluviōs, Palinūrus
quō trānsit nūper, tandemque sepultus amīcīs.
Aspiciunt agrōs umbrīs, silvānaque Lēthae
lītora abhinc: sed, ut ille pedem pōnit cymbā arvīs,
tōta oculōs fugiunt, cinerēsque domī sociōrum
advēnēre patrī: sīc corpus adit Priamī ejus
nōmine jam nātō Aenēae, sine sīc errantī,
Hectōrisque videntur Achillis vulnera ab īrā,
Et Pyrrhī ventīs errantia verba volāre
“nunc morere,” Aenēae: sē āvertēns aspiciente
in vultū lacrimae Trōjam accipiunt referuntque,
hīc sedet ille pater, nullīs animō sibi verbīs.
Ast aliquis veniat patrī sōlōque sedentī
audit et Aenēās miserānsque dolōre sibi altō,
quis? vertit vultum, faciemque videt Palinūrī!
Pauca refert pater: “ō Palinūre, miserrime mīles,
tē voluī Ītaliā, cecinī tua nōmina ab altō:
tēque sine errābam: cinerēsne vidēs miserae urbis?
Ō Danaī! vōs hic simulābat amīcus, ut hostis
tunc fuī egō. Sequor hoc iter, ō saevissime Achillēs,
ūsque ruīnās.”

Et Palinūrus, ut umbra solet, jactat sibi mente,
dum sua pauca refert: “videō cinerēs, sīc,
Aenēā, videōque virum vītā miserandā.
Sed Trōjae cinerēs fugient fōrmās revidendās
et melius vītam teneās, vīvāsque iterum, dux.”
Annuit ille, videtque magistrum oculīs sibi et urbem
et cinerem: fugiēbat apis, carpēbat ab agrīs,
inde manente. Petitque alius, Palinūrus aitque:
“Heus, comes! Ēn nōbīs Aenēās vēnit ad urbem!”
Atque Hector vīsum Aenēae, cupientis amīcum,
advenit. Euryalusque et amor Nīsus veniēbant,
et juvenēs Trōjānī aliī, quī umbrae per cāsūs
fīēbant variās Trōjam Ītaliam. Cinerēsque
hī carpunt, ut apēs, post saevīs proelia vespīs,
rēgna urbemque recondunt: hic labor est opus est hoc.
Aenēās gaudet memorāns rērum ante malōrum,
at rēgīna vidēre cupit, fāmīs audītō
hōc aditū. Rēgīna petit Trōjāna per ōra:
“ō miser Aenēā, moriēns ante haec, tua fāta
in fluviō, tantum Ītaliam vix aspicis illīs
quippe oculīs. Rota agenda per omnia tempora nōbīs
mīlle. Quid, ecce, petis cinerēs miserōs tibi Trōjae?”
Et Palinūrus, “ut urbs restet!” nuit huic Aenēās.
Et rēgīna, “anne hīc, umbrārum Trōja vidētur
frūstrā? Ēn! Bella ferāsne procul fērisne Achīvīs?
Heu, quid amābam, et egō moriēbar inānis, inulta?”
Stat lacrimāns et imāginis Aenēās suae amōris,
cui rēgīna, “fugisne iterum? Quō nam ūsque fugis tū?
Semper erō tēcum, dum mīlle rotae volventur!
Siste gradum! Nē, vir lacrimāns, fugiās iterum mē!”
Sīc fātō ultima verba locūta, locūtus et ille:
“nōn fugiō tē: nē, rēgīna, meīque mementō
ut cupiō numquam meminisse tuī et Danaōrum.”